مجله علوم پزشکی صدرا

پرتو‌‌های یونیزان در مدیریت عفونت کووید-19: مطالعه مروری روایتی

نوع مقاله : مقاله مروری

نویسندگان

فرشید قیصری 1، 2
مهدی شریعت 3
محمد کمالی 4
محمدرضا دانشمندی 4
محمد عاطفی 1
امیرسالار معتمدی 4

1 مرکز تحقیقات حفاظت در برابر پرتوهای یونساز و غیر یونساز، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

2 بخش پزشکی هسته ای، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

3 بخش رادیوآنکولوژی، دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

4 دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

https://doi.org/10.30476/smsj.2026.106471.1619
چکیده
پندمی کووید-19  نیاز به روش‌‌های پیشرفته تشخیصی و درمانی این عفونت را نمایان ساخته است. پرتوهای یونیزان امروزه کاربرد‌‌های تشخیصی و درمانی در دانش پزشکی دارند. پزشکی هسته‌ای با استفاده از این پرتوها در روش‌های تصویربرداری مقطع‌نگاری گسیل پوزیترون و مقطع‌نگاری رایانه‌ای تک فوتونی، اطلاعات مهمی را برای تشخیص و پایش عفونت کووید-19 و همچنین پاتوژنز آن ارائه می‌دهد. همچنین مقطع‌نگاری رایانه‌ای با استفاده از اشعه یونیزان ایکس، در تشخیص ابتلا به عفونت تنفسی کووید-19 نقش مهمی دارد. درمان‌های رادیونوکلئیدی هدفمند  مانند ساطع کنندگان الکترون اوژه و ذرات آلفا به عنوان ابزارهای بالقوه درمانی مورد بررسی قرار گرفته‌اند. پرتوهای یونیزان مانند اشعه ایکس و گاما  در استریلیزاسیون تجهیزات پزشکی و تولید واکسن‌های کروناویروس سندرم حاد تنفسی ۲  با استفاده از پرتوهای یونیزان نقش دارند. این مرور روایتی مختصرا به بررسی کاربرد پرتوهای یونیزان در مدیریت بیماری کووید-19 می‌پردازد. در مجموع، تابش یونیزان در مقابله با کووید-19 دارای کاربرد‌‌های بالفعل و بالقوه قابل توجهی است، اما نیاز به تحقیقات بیشتر برای استفاده بالینی از آن‌ها وجود دارد.

تازه های تحقیق

Farshid Gheisari (Google Scholar)

Mehdi Shariat (Google Scholar)

کلیدواژه‌ها

پرتوهای یون‌ساز
پزشکی هسته‌ای
توموگرافی گسیل پوزیترون
توموگرافی گسیل تک‌فوتونی رایانه‌ای
کووید-۱۹
  1. Talapko J, Talapko D, Katalinić D, Kotris I, Erić I, Belić D, et al. Health effects of ionizing radiation on the human body. Medicina (Kaunas). 2024;60(4):653.
  2. Wu D, Wu T, Liu Q, Yang Z. The SARS-CoV-2 outbreak: what we know. Int J Infect Dis. 2020;94:44-8.
  3. McCabe R, Schmit N, Christen P, D’Aeth JC, Løchen A, Rizmie D, et al. Adapting hospital capacity to meet changing demands during the COVID-19 pandemic. BMC Med. 2020;18(1):329.
  4. Griffin MT, Werner TJ, Alavi A, Revheim ME. The value of FDG-PET/CT imaging in the assessment, monitoring, and management of COVID-19. Eur Phys J Plus. 2023;138(3):283.
  5. Tipre DN, Cidon M, Moats RA. Imaging pulmonary blood vessels and ventilation-perfusion mismatch in COVID-19. Mol Imaging Biol. 2022;24(4):526-36.
  6. Pallares RM, Abergel RJ. Diagnostic, prognostic, and therapeutic use of radiopharmaceuticals in the context of SARS-CoV-2. ACS Pharmacol Transl Sci. 2021;4(1):1-7.
  7. Chalkia M, Arkoudis NA, Maragkoudakis E, Rallis S, Tremi I, Georgakilas AG, et al. The role of ionizing radiation for diagnosis and treatment against COVID-19: evidence and considerations. Cells. 2022;11(3):432.
  8. Neumaier F, Zlatopolskiy BD, Neumaier B. Nuclear medicine in times of COVID-19: how radiopharmaceuticals could help to fight the current and future pandemics. Pharmaceutics. 2020;12(12):1284.
  9. Eibschutz LS, Rabiee B, Asadollahi S, Gupta A, Assadi M, Alavi A, et al. FDG-PET/CT of COVID-19 and other lung infections. Semin Nucl Med. 2022;52(1):61-70.
  10. Lee Y, Park Y, Nam H, Lee JW, Yu SW. Translocator protein (TSPO): the new story of the old protein in neuroinflammation. BMB Rep. 2020;53(1):20-7.
  11. Lee H, Park J, Im HJ, Na KJ, Choi H. Discovery of potential imaging and therapeutic targets for severe inflammation in COVID-19 patients. Sci Rep. 2021;11(1):14151.
  12. Wischmann J, Bartos LM, Brendel M, Albert NL, Forbrig R, Straube A, et al. Translocator protein (TSPO)-PET as diagnostic and monitoring tool in COVID-19 related MRI-negative brainstem encephalitis: a case report. J Neurol. 2023;270(6):2853-6.
  13. Jin C, Luo X, Qian S, Zhang K, Gao Y, Zhou R, et al. Positron emission tomography in the COVID-19 pandemic era. Eur J Nucl Med Mol Imaging. 2021;48(12):3903-17.
  14. Topuz OV, Aksu A, Yilmaz B. Is there any change in the muscle uptake pattern of FDG during or after COVID-19 infection in oncological FDG PET-CT patients? J Nucl Med. 2021;62(Suppl 1):1234.
  15. Minamimoto R. Oncology and cardiology positron emission tomography/computed tomography faced with COVID-19: a review of available literature data. Front Med (Lausanne). 2022;9:1052921.
  16. Mortensen J, Gutte H. SPECT/CT and pulmonary embolism. Eur J Nucl Med Mol Imaging. 2014;41(1):81-90.
  17. Bhatia KD, Ambati C, Dhaliwal R, Paschkewitz R, Hsu E, Ho B, et al. SPECT-CT/VQ versus CTPA for diagnosing pulmonary embolus and other lung pathology: pre-existing lung disease should not be a contraindication. J Med Imaging Radiat Oncol. 2016;60(4):492-7.
  18. Dhawan RT, Gopalan D, Howard L, Vicente A, Park M, Manalan K, et al. Beyond the clot: perfusion imaging of the pulmonary vasculature after COVID-19. Lancet Respir Med. 2021;9(1):107-16.
  19. Buck AK, Nekolla S, Ziegler S, Beer A, Krause BJ, Herrmann K, et al. SPECT/CT. J Nucl Med. 2008;49(8):1305-19.
  20. Meyer PT, Hellwig S, Blazhenets G, Hosp JA. Molecular imaging findings on acute and long-term effects of COVID-19 on the brain: a systematic review. J Nucl Med. 2022;63(7):971-80.
  21. Idrissou MB, Pichard A, Tee B, Kibedi T, Poty S, Pouget JP. Targeted radionuclide therapy using Auger electron emitters: the quest for the right vector and the right radionuclide. Pharmaceutics. 2021;13(7):1022.
  22. Thomas S, Smatti MK, Ouhtit A, Cyprian FS, Almaslamani MA, Thani AA, et al. Antibody-dependent enhancement (ADE) and the role of complement system in disease pathogenesis. Mol Immunol. 2022;152:172-82.
  23. Guerra Liberal FD, O’Sullivan JM, McMahon SJ, Prise KM. Targeted alpha therapy: current clinical applications. Cancer Biother Radiopharm. 2020;35(6):404-17.
  24. Pallares RM, Flick M, Shield KM, Bailey TA, Velappan N, Lillo AM, et al. Development of an actinium-225 radioimmunoconjugate for targeted alpha therapy against SARS-CoV-2. New J Chem. 2022;46(33):15795-8.
  25. Rafiepour P, Sina S, Mortazavi SMJ. Inactivation of SARS-CoV-2 by charged particles for future vaccine production applications: a Monte Carlo study. Radiat Phys Chem. 2022;198:110265.
  26. Liu F, Zhong Z, Liu B, Jiang T, Zhou H, Li G, et al. SARS-CoV-2 inactivation simulation using 14 MeV neutron irradiation. Life (Basel). 2021;11(12):1345.
  27. Sandle T. Electron beam processing. In: Sandle T, editor. Sterility, sterilisation and sterility assurance for pharmaceuticals. Cambridge: Woodhead Publishing; 2013. p. 69-81.
  28. Wang Z, Liang Z, Wei R, Wang H, Cheng F, Liu Y, et al. Quantitative determination of the electron beam radiation dose for SARS-CoV-2 inactivation to decontaminate frozen food packaging. Virol Sin. 2022;37(6):823-30.
  29. Marion JB. Radiation—effects and uses. In: Marion JB, editor. Physics in the modern world. 2nd ed. New York: Academic Press; 1981. p. 603-31.
  30. Feldmann F, Shupert WL, Haddock E, Twardoski B, Feldmann H. Gamma irradiation as an effective method for inactivation of emerging viral pathogens. Am J Trop Med Hyg. 2019;100(5):1275-7.
  31. Zhang S, Wang X, Gao X, Chen X, Li L, Li G, et al. Radiopharmaceuticals and their applications in medicine. Signal Transduct Target Ther. 2025;10(1):1.
  32. Afrough B, Eakins J, Durley-White S, Dowall S, Findlay-Wilson S, Graham V, et al. X-ray inactivation of RNA viruses without loss of biological characteristics. Sci Rep. 2020;10(1):21431.
  33. Malinowski M. Using X-ray technology to sterilize medical devices. Am J Biomed Sci Res. 2021;12(3):272-6.
  34. Mortazavi SMJ, Kefayat A, Cai J. Point/counterpoint. Low-dose radiation as a treatment for COVID-19 pneumonia: a threat or real opportunity? Med Phys. 2020;47(9):3773-6.
  35. Mortazavi SAR, Jafarzadeh A, Ghadimi-Moghadam A, Mortazavi SMJ, Haghani M, Ghadimi-Moghadam A, et al. Breakthrough infection and death after COVID-19 vaccination: a physics perspective. J Biomed Phys Eng. 2023;13(4):301-6.
  36. Mortazavi SMJ, Shams SF, Mohammadi S, Mortazavi SAR, Sihver L. Low-dose radiation therapy for COVID-19: a systematic review. Radiation. 2021;1(3):234-49.
  37. Reza Mortazavi A, Ghadimi-Moghadam A, Jafarzadeh A, Welsh JS, Mashhadi MHP, Haghani M, et al. Co-infection of COVID-19, influenza and RSV: how non-pharmaceutical therapeutic approaches such as low dose radiation therapy can be a game changing strategy. Dis Res. 2024;4(2):108-12.
  38. Bhatia SS, Pillai SD. Ionizing radiation technologies for vaccine development—a mini review. Front Immunol. 2022;13:845514.
  39. Schulze K, Weber U, Schuy C, Durante M, Guzmán CA. Influenza virus inactivated by heavy ion beam irradiation stimulates antigen-specific immune responses. Pharmaceutics. 2024;16(4):512.
مجله علوم پزشکی صدرا
دوره 14، شماره 2
تابستان 1405
صفحه 541-551

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

راهنمای داوران

تماس با ما