مجله علوم پزشکی صدرا

خوشبختی، درد و لذت از نگاه طب ایرانی و طب هندی؛ از حکمت ابن‌سینا تا یوگای مدرن و نقدهای اجتماعی

نوع مقاله : مقاله کوتاه

نویسندگان

امیرمحمد جلادت 1
هادی علیقلی 2، 3
مریم فلاحت زاده 4
محمد مهدی پرویزی 5، 6

1 گروه طب ایرانی، مرکز تحقیقات طب سنتی و تاریخ طب، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

2 گروه علوم اعصاب، دانشکده علوم و فناوریهای نوین پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

3 مرکز تحقیقات دین و سلامت، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

4 دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

5 مرکز تحقیقات مولکولی پوست، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

6 گروه ژورنالیسم پزشکی، دانشکده پیراپزشکی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

https://doi.org/10.30476/smsj.2026.110429.1751
چکیده
تمایز میان هدونیا (حداکثرسازی لذت و حداقل‌سازی درد) و ائودایمونیا (زیستِ فضیلت‌مدار و شکوفایی پایدار) چارچوبی مفهومی برای تبیین خوشبختی است. در سنت‌های ایرانی و هندی، سلامت حاصل پیوند تن، روان و روح با سلوک اخلاقی دانسته می‌شود، همان گونه که شواهد بالینی در مطالعات انجام شده نشان می دهندکه ورزش، خواب، تغذیه و مراقبه بر خلق‌و‌خو بر نشاط جسمی و روحی اثرگذار است. با توجه به نقدهای اجتماعی و دینی که امروزه درباره یوگای مدرن مطرح است؛ در این مطالعه به بررسی و مقایسه دیدگاه طب ایرانی و هندی در خصوص خوشبختی و چگونگی رسیدن به آن می پردازیم. ابن‌سینا لذت را «یافتن و حرکت از نقص به کمال» می‌داند و «فرح پایدار» را ثمره اعتدال مزاج و تهذیب نفس با نیت الهی می‌شمارد. یوگا مسیر هشت‌گانه برای پالایش بدن و ذهن و استقرار ساتوا (توازن لذت، فهم و خرد) تا سامادی (غرق در ذات خود شدن) را ترسیم می‌کند و وابستگی به لذت‌های حسی را مانع سکون عمیق می‌داند.در نتیجه، چارچوب‌های طب ایرانی و هندی در تمایز «لذت» و «سعادت» هم‌گرایی دارند. بومی‌سازی اخلاقی و فرهنگی، ایمن‌سازی تمرین‌ها و تفکیک ورزش درمانی از آموزه‌های آیینی برای بهره‌برداری مسئولانه از علوم کهن ضروری است.

تازه های تحقیق

Amir Mohammad Jaladat (Google Scholar)

Mohammad Mahdi Parvizi (Google Scholar)

کلیدواژه‌ها

طب ایرانی
طب آیورودا
یوگا
مزاج
سلامت کل‌نگر
شادکامی
لذت
  1. Deci EL, Ryan RM. Hedonia, eudaimonia, and well-being: an introduction. J Happiness Stud. 2008;9(1):1-11.
  2. Jahantigh H, Nikmanesh Z, Nouri Moghadam S. The effectiveness of mindfulness-based cognitive therapy on self-compassion in female students with anxiety symptoms. Sadra Med Sci J. 2025;13(3):558-69. Persian.
  3. Pearce M, Garcia L, Abbas A, Strain T, Schuch FB, Golubic R, et al. Association between physical activity and risk of depression: a systematic review and meta-analysis. JAMA Psychiatry. 2022;79(6):550-9.
  4. Tang YY, Hölzel BK, Posner MI. The neuroscience of mindfulness meditation. Nat Rev Neurosci. 2015;16(4):213-25.
  5. Uvnäs-Moberg K, Handlin L, Petersson M. Self-soothing behaviors with particular reference to oxytocin release induced by non-noxious sensory stimulation. Front Psychol. 2015;5:116675.
  6. Baranwal N, Phoebe KY, Siegel NS. Sleep physiology, pathophysiology, and sleep hygiene. Prog Cardiovasc Dis. 2023;77:59-69.
  7. Dinan TG, Cryan JF. Brain-gut-microbiota axis and mental health. Biopsychosoc Sci Med. 2017;79(8):920-6.
  8. Jamali M, Golshani M, Jamali Y. Avicenna’s ideas and arguments about mind and brain interaction. J Hist Neurosci. 2019;28(3):245-60. Persian.
  9. Ibn Sina A. Al-Qanun fi al-Tibb [The canon of medicine]. Beirut: Dar Al-Alami; 2005. Arabic.
  10. Ibn Sina A. The canon of medicine. Translated by Sharafkandi A. Tehran: Nashr-e Daneshgahi; 2010. p. 71. Persian.
  11. Frawley D. Yoga and Ayurveda: self-healing and self-realization. Twin Lakes: Lotus Press; 1999.
  12. Iyengar BKS. The tree of yoga: the definitive guide to yoga in everyday life. London: HarperCollins UK; 2013.
  13. Iyengar BKS. BKS Iyengar yoga: the path to holistic health. London: Penguin Books; 2013.
  14. Iyengar BKS, Evans JJ, Abrams D. Light on life: the yoga journey to wholeness, inner peace, and ultimate freedom. Emmaus: Rodale Books; 2006.
  15. Azadi M, Aarafi A. Description and analysis of pleasure and its characteristics based on Avicenna’s definition in Al-Isharat wa al-Tanbihat. Avicennian Philos J. 2023;27(70):159-77. Persian.
  16. Ibn Sina H. Al-Isharat wa-l-Tanbihat. Edited by Zari M. 2nd ed. Qom: Bustan-i Kitab; 2008. Arabic.
  17. Baghbani F, Alidousti K, Parvizi MM, Ahmadi A, Alamdarloo SM, Jaladat AM, et al. Efficacy of dry cupping versus counselling with mindfulness-based cognitive therapy approach on fertility quality of life and conception success in infertile women due to polycystic ovary syndrome: a pilot randomized clinical trial. Int J Community Based Nurs Midwifery. 2024;12(1):57.
  18. Safavi SZ, Kiani Q, Moayedfar H. Investigating the relationship between mindfulness and responsibility with interpersonal relationships and social acceptance of students: the mediating role of self-regulated learning. Sadra Med Sci J. 2025;13(2):230-44. Persian.
  19. Dehghan N, Sharifi T, Ahmadi R. Comparative analysis of the effectiveness of mindfulness-based stress reduction and emotion-focused therapy on cognitive flexibility in cardiovascular patients. Sadra Med Sci J. 2024;12(2):161-74. Persian.
  20. Taylor GB, Vasquez TS, Kastrinos A, Fisher CL, Puig A, Bylund CL. The adverse effects of meditation-interventions and mind–body practices: a systematic review. Mindfulness. 2022;13(8):1839-56.
  21. Lutkajtis A. The dark side of Dharma: why have adverse effects of meditation been ignored in contemporary Western secular contexts? J Acad Study Relig. 2018;31(2):135-52.
  22. Lambert D, Van Den Berg N, Mendrek A. Adverse effects of meditation: a review of observational, experimental and case studies. Curr Psychol. 2023;42(2):1112-25.
  23. Goldberg SB, Lam SU, Britton WB, Davidson RJ. Prevalence of meditation-related adverse effects in a population-based sample in the United States. Psychother Res. 2022;32(3):291-305.
مجله علوم پزشکی صدرا
دوره 14، شماره 1
بهار 1405
صفحه 251-256

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

راهنمای داوران

تماس با ما