مجله علوم پزشکی صدرا

تهیه یک فرمولاسیون خوراکی ترکیبی جامد خواب‌آور از داروسازی سنتی ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

محمد علی فربودنیای جهرمی 1
زهره ابوالحسن زاده 1
امیرحسین دادبخش 2
محمد مهدی زرشناس 1، 2

1 مرکز تحقیقات فرآوری گیاهان دارویی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

2 گروه داروسازی سنتی، دانشکده داروسازی، دانشگاه علوم پزشکی شیراز، شیراز، ایران

https://doi.org/10.30476/smsj.2025.108006.1671
چکیده
مقدمه: بی‌خوابی از شایع‌ترین اختلالات خواب با اثرات منفی بر سلامت، عملکرد شغلی و بهداشت روانی-عاطفی است. با وجود درمان‌های دارویی، داروهای فعلی اغلب با عوارض جانبی و وابستگی همراه هستند. درنتیجه، گرایش به رویکردهای جایگزین، به‌ویژه درمان‌های مبتنی بر طب سنتی در حال افزایش است.
مواد و روش‌ها: در این مطالعه، رویکردهای دارویی طب سنتی ایران در درمان بی‌خوابی بررسی شد و با مرور متون، فرمولاسیون‌های گیاهی مؤثر در بهبود خواب شناسایی شدند. از میان آن‌ها فرمولاسیونی به نام «پودر منوم» از قرابادین کبیر انتخاب و آنالیزهای آزمایشگاهی و کیفی آن انجام پذیرفت. چهار گیاه دارویی شامل اسطوخدوس، بادرنجبویه، گاوزبان و سنبل‌الطیب به‌صورت پودر فرآوری شد و برای استفاده در دمنوش گیاهی به صورت تی‌بگ آماده شدند. برای تأیید اصالت، خرده‌نگاری و ارزیابی‌های ماکروسکوپی و میکروسکوپی انجام پذیرفت. جهت شناسایی و تعیین مقدار ترکیبات اسانس، به ترتیب از کروماتوگرافی گازی/طیف‌سنجی جرمی (GC/MS) و کروماتوگرافی گازی/آشکارساز یونش شعله‌ای (GC/FID) استفاده شد.
یافته‌ها: دو ترکیب اصلی اسانس پودر منوم، بورنئول (14/88%) و تیمول (8/39%) شناسایی و کمی‌سازی شدند. طیف‌سنجی مادون قرمز با تبدیل فوریه (FTIR) نیز برای تهیه فینگرپرینت انجام شد. میزان فنول و فلاونوئید تام به ترتیب 13/82 و 3 میلی‌گرم در هر تی‌بگ اندازه‌گیری شدند. کنترل کیفیت فرآورده نهایی شد و ارزیابی آلودگی‌های میکروبی و فلزات سنگین برای اطمینان از ایمنی محصول نهایی انجام گرفت و مراحل تولید دمنوش به صورت تی‌بگ نیز مستندسازی و گزارش گردید.
نتیجه‌گیری: فراورده فوق می‌تواند مسیر دستیابی به فراورده طبیعی استاندارد در کمک به کنترل اختلالات خواب یا درمان بی‌خوابی بعد از ارزیابی بالینی را هموار نماید.

تازه های تحقیق

Mohammad Ali Farboodniay Jahromi (Google Scholar)

Mohammad Mehdi Zarshenas (Google Scholar)

کلیدواژه‌ها

بی‌خوابی
دمنوش
اسطوخدوس
گل گاوزبان
سنبل‌الطیب
بادرنجبویه
  1. Ohayon MM. Epidemiology of insomnia: what we know and what we still need to learn. Sleep Med Rev. 2002;6(2):97-111.
  2. Morphy H, Dunn KM, Lewis M, Boardman HF, Croft PR. Epidemiology of insomnia: a longitudinal study in a UK population. Sleep. 2007;30(3):274-80.
  3. Quan SF, Katz R, Olson J, Bonekat W, Enright PL, Young T, et al. Factors associated with incidence and persistence of symptoms of disturbed sleep in an elderly cohort: the Cardiovascular Health Study. Am J Med Sci. 2005;329(4):163-72.
  4. Saddichha S. Diagnosis and treatment of chronic insomnia. Ann Indian Acad Neurol. 2010;13(2):94-102.
  5. LeBlanc M, Merette C, Savard J, Ivers H, Baillargeon L, Morin CM. Incidence and risk factors of insomnia in a population-based sample. Sleep. 2009;32(8):1027-37.
  6. Scott GW, Scott HM, O’Keeffe KM, Gander PH. Insomnia - treatment pathways, costs and quality of life. Cost Eff Resour Alloc. 2011;9:10.
  7. Taylor DJ, Mallory LJ, Lichstein KL, Durrence HH, Riedel BW, Bush AJ. Comorbidity of chronic insomnia with medical problems. Sleep. 2007;30(2):213-8.
  8. Thorpy MJ. Classification of sleep disorders. J Clin Neurophysiol. 1990;7(1):67-81.
  9. Stoller MK. Economic effects of insomnia. Clinical therapeutics. 1994;16(5):873-97.
  10. Antoniades J, Jones K, Hassed C, Piterman L. Sleep… naturally: a review of the efficacy of herbal remedies for managing insomnia. Alternative and complementary therapies. 2012;18(3):136-40.
  11. Sarris J, Byrne GJ. A systematic review of insomnia and complementary medicine. Sleep Med Rev. 2011;15(2):99-106.
  12. Zlott DA, Byrne M. Mechanisms by which pharmacologic agents may contribute to fatigue. PM R. 2010;2(5):451-5.
  13. Blais D, Petit L. Benzodiazepines: dependence and a therapeutic approach to gradual withdrawal. Canadian Family Physician. 1990;36:1779.
  14. Morin CM, Benca R. Chronic insomnia. Lancet. 2012;379(9821):1129-41.
  15. Gooneratne NS. Complementary and alternative medicine for sleep disturbances in older adults. Clin Geriatr Med. 2008;24(1):121-38, viii.
  16. Smith RD. Avicenna and the Canon of Medicine: a millennial tribute. Western Journal of Medicine. 1980;133(4):367.
  17. Feyzabadi Z, Aliasl F, Qaraaty M, Aliasl J. Effective materia medica in treatment of insomnia in Iranian traditional medicine. J Res Hist Med. 2015;7(23):51-68. Persian.
  18. Abed A, Vaseghi G, Jafari E, Fattahian E, Babhadiashar N, Abed M. Echium Amoenum Fisch. Et Mey: A review on its pharmacological and medicinal properties. Asian J Med Pharm Res. 2014;4(1):21-3.
  19. Mehrabani M, Ghassemi N, Sajjadi E, Ghanadi A, Shams AM. Main phenolic compound of petals of Echium amoenum Fisch. and C.A. Mey., a famous medicinal plant of Iran. DARU J Pharm Sci. 2005;13(2):65-9.
  20. Ranjbar A, Khorami S, Safarabadi M, Shahmoradi A, Malekirad AA, Vakilian K, et al. Antioxidant Activity of Iranian Echium amoenum Fisch & C.A. Mey Flower Decoction in Humans: A cross-sectional Before/After Clinical Trial. Evid Based Complement Alternat Med. 2006;3(4):469-73.
  21. Abolhassani M. Antibacterial effect of borage (Echium amoenum) on Staphylococcus aureus. Braz J Infect Dis. 2004;8(5):382-5.
  22. Abolhassani M. Antiviral activity of borage (Echium amoenum). Archives of Medical Science. 2010;6(3):366-9.
  23. Andalib S, Vaseghi A, Vaseghi G, Naeini AM. Sedative and hypnotic effects of Iranian traditional medicinal herbs used for treatment of insomnia. EXCLI journal. 2011;10:192.
  24. Rabbani M, Vaseghi G, Sajjadi S, Amin B. Persian herbal medicines with anxiolytic properties. Journal of Medicinal Plants. 2011;10(39):7-11.
  25. Heidari MR, Azad EM, Mehrabani M. Evaluation of the analgesic effect of Echium amoenum Fisch & C.A. Mey. extract in mice: possible mechanism involved. J Ethnopharmacol. 2006;103(3):345-9.
  26. Góra J, Lis A, Gibka J, Wołoszyn A. Najcenniejsze olejki eteryczne: Wydawnictwo Uniwersytetu Mikołaja Kopernika; 2005.
  27. Akhondzadeh S, Kashani L, Fotouhi A, Jarvandi S, Mobaseri M, Moin M, et al. Comparison of Lavandula angustifolia Mill. tincture and imipramine in the treatment of mild to moderate depression: a double-blind, randomized trial. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. 2003;27(1):123-7.
  28. Soković M, Marin PD, Brkić D, Van Griensven L. Chemical composition and antibacterial activity of essential oils of ten aromatic plants against human pathogenic bacteria. Food. 2007;1(2):220-6.
  29. Sakamoto T, Mitani Y, Nakajima K. Psychotropic effects of Japanese valerian root extract. Chem Pharm Bull (Tokyo). 1992;40(3):758-61.
  30. Hikino H, Hikino Y, Takeshita Y, Kato H, Takemoto. [Constituents of wild Japanese valerian root. (1)]. Yakugaku Zasshi. 1965;85(2):179-80.
  31. Nathan M, Scholten R. The complete German Commission E monographs: therapeutic guide to herbal medicines. Ann Intern Med. 1999;130(5):459.
  32. Petkov V. Plants and hypotensive, antiatheromatous and coronarodilatating action. Am J Chin Med. 1979;7(3):197-236.
  33. Petkov V. Plants and hypotensive, antiatheromatous and coronarodilatating action. Am J Chin Med. 1979;7(3):197-236.
  34. Franck B, Petersen U, Huper F. Valerianie, a tertiary monoterpene alkaloid from valerian (1). Angew Chem Int Ed Engl. 1970;9(11):891.
  35. Janot M, Guilhem J, Contz O, Venera G, Cionga E. Contribution to the study of valerian alkaloids (Valeriana officinalis, L.): actinidine and naphthyridylmethylketone, a new alkaloid. Ann Pharm Fr. 1979;37(5):413-20.
  36. Tagashira M, Ohtake Y. A new antioxidative 1, 3-benzodioxole from Melissa officinalis. Planta medica. 1998;64(06):555-8.
  37. Tagashira M, Ohtake Y. A new antioxidative 1,3-benzodioxole from Melissa officinalis. Planta Med. 1998;64(6):555-8.
  38. Marongiu B, Porcedda S, Piras A, Rosa A, Deiana M, Dessi MA. Antioxidant activity of supercritical extract of Melissa officinalis subsp. officinalis and Melissa officinalis subsp. inodora. Phytother Res. 2004;18(10):789-92.
  39. Kuhn MA, Winston D. Herbal therapy and supplements: a scientific and traditional approach. Philadelphia: Lippincott Williams & Wilkins; 2000.
  40. Commission BP. British Pharmacopoeia. London: British Pharmacopoeia; 2015.
  41. Jahromi MAF, Etemadfard H, Zebarjad Z. Chemical Characterization and Antimicrobial Activity of Essential oil from the Leaves of Bienertia cycloptera. Chemistry of Natural Compounds. 2016;52(5):936-8.
  42. Farboodniay J, Moein M, Ahmadi S. In vitro free radical scavenging activity and total phenolic and flavonoid content of spathe extracts from 10 cultivar varieties of Phoenix dactylifera L. International Journal of Pharmacognosy and Phytochemical Research. 2016;8(9):1481-6.
  43. Derakhshan Z, Ferrante M, Tadi M, Ansari F, Heydari A, Hosseini MS, et al. Antioxidant activity and total phenolic content of ethanolic extract of pomegranate peels, juice and seeds. Food Chem Toxicol. 2018;114:108-11.
  44. Morteza-Semnani K, Saeedi M. Essential oil composition of Echium amoenum Fisch. & CA Mey. Journal of Essential Oil Bearing Plants. 2005;8(1):61-4.
  45. Pokajewicz K, Bialon M, Svydenko L, Fedin R, Hudz N. Chemical Composition of the Essential Oil of the New Cultivars of Lavandula angustifolia Mill. Bred in Ukraine. Molecules. 2021;26(18).
  46. Quality Control Methods for Medicinal Plant Materials. Geneva; World Health Organization: 1998.
  47. Karamipour Esfahani M, Abedi M. Standardization of medicinal plants and their herbal products and functional foods. Innovative Food Technologies. 2016;3(2):65-76.
  48. Aghajani S. Analysis and identification of volatile compounds and determination of the amount of two specific markers present in the traditional product of Javaresh Kamuni [PharmD thesis]. Shiraz: Shiraz University of Medical Sciences; 2023.
  49. Rozet E, Ceccato A, Hubert C, Ziemons E, Oprean R, Rudaz S, et al. Analysis of recent pharmaceutical regulatory documents on analytical method validation. J Chromatogr A. 2007;1158(1-2):111-25.
  50. Jia S, Kang YP, Park JH, Lee J, Kwon SW. Simultaneous determination of 23 amino acids and 7 biogenic amines in fermented food samples by liquid chromatography/quadrupole time-of-flight mass spectrometry. J Chromatogr A. 2011;1218(51):9174-82.
  51. Ekka NR, Namdeo KP, Samal PK. Standardization strategies for herbal drugs-An overview. Research Journal of Pharmacy and Technology. 2008;1(4):310-2.
  52. Isiri F. Feed-maximum Limit of Heavy Metals. The Institute of Standards and Industrial Research of Iran. 2010;12968:15.
مجله علوم پزشکی صدرا
دوره 13، شماره 4
پاییز 1404
صفحه 660-685

صفحه اصلی

راهنمای نویسندگان

ارسال مقاله

راهنمای داوران

تماس با ما